Praktische wijsheid als baken voor mbo’ers van de toekomst

Het practoraat[1] Welzijn & Zorg[2] richt zich als kennisplatform op ontwikkelingen binnen welzijn en zorg. Ontwikkelingen die vragen om praktische wijsheid, het centrale thema binnen het practoraat. Praktische wijsheid is niet iets wat je ontwikkelt door je te richten op competenties of bekwaamheden alleen. Het is een vormingsproces dat raakt aan je manier van werken, je waarden en wie je wilt zijn in het vak. Een praktisch wijze professional brengt theorie, eigen kunnen, ervaring én voorkeuren van mensen voortdurend met elkaar in relatie om het goede te doen voor die mens in die situatie. Zij doet dat door reflectie, door te blijven leren en open te staan voor vernieuwing. Iemands opleiding en werkplek leveren daar een belangrijke bijdrage aan. (Bierlaagh, 2021)


Het belang van praktische wijsheid in welzijn en zorg

In onze maatschappij wordt veel waarde gehecht aan wetenschappelijke kennis en meten = weten, maar enkel protocollen, procedures en beleidsnotities zijn niet voldoende voor goed werk. De vraag die eraan voorafgaat ‘Wat is het goede om te doen in deze situatie en voor deze mens?’ is daarmee nog niet gesteld. Kwalitatief goede zorg en ondersteuning is mensenwerk. Essentieel hiervoor is de relatie, waarin je afstemt op en aansluit bij de ander. Dit betekent een veelheid aan afwegingen en dat vraagt om praktische wijsheid. Zo ontstaat werk dat goed is (technisch), goed doet (ethisch) en goed voelt (esthetisch – mooi werk). Belangrijk. Juist, in de huidige stormachtige ontwikkelingen binnen het werkveld van welzijn en zorg.

In onze onderzoeken merken we dat deze praktische wijsheid precies is waar mbo’ers in uitblinken, maar weinig woorden aan vuil maken. Hun wijsheid blijft daardoor onbenut bij het vinden van praktische oplossingen voor grote vraagstukken. We horen van mede-onderzoekers, zowel in onderwijs als werkveld, dat het ontwikkelen en expliciteren van die praktische wijsheid meer ruimte en aandacht verdient.

Een inkijkje van onderzoeken binnen het practoraat

Wie doet wat?

  • Praktische wijsheid vraagt continue focus op leren en ontwikkelen (Ruijters, 2016; Ruijters, 2021). Of zoals de vraag die centraal stond in het eerste onderzoek door Véronique Hermans (docent werkplekleren GPM) met kinderopvangorganisaties Junis en Eigen & Wijzer: Hoe maak je van de werkplek een leerplek? Het gaat ook om beroepshouding en beroepsidentiteit. Hierop richt docent Nellie Klaasen zich met haar onderzoek. Zij ontwikkelt daarvoor een leerlijn.
  • Bij de opleiding Sociaal werk hebben ze de hybride klas geïnitieerd. Studenten krijgen les in de praktijk (buiten het schoolgebouw) en leren via projecten. Docent Büsra Kayapinar doet hier participatief actieonderzoek naar. Ze zoekt naar werkende bestanddelen en wat praktische wijsheid vraagt van betrokken studenten, docenten en werkveldpartners.
  • Docent Esther Terpstra onderzoekt samen met de Penitentiaire Inrichting (PI) Alphen aan den Rijn wie de penitentiaire inrichtingswerker (PIW’er) van de toekomst is. Zij wil samen met werkveld en onderwijs een toekomstbestendige en duurzame opleiding voor de praktisch wijze PIW’er co-creëren om de instroom in de PI te vergroten en de uitstroom te verlagen. Docent Hennie Straathof onderzoekt in het kader van goede zorg voor mensen met dementie, samen met studenten, wat praktische wijsheid in dit specifieke veld betekent, en hoe dat in de opleiding een plek kan krijgen.
  • Om de uitstroom te verkleinen is het belangrijk dat professionals ook na de opleiding met plezier blijven leren en werken. Praktische wijsheid helpt daarbij. Op verzoek van Marente is onderzoek gedaan naar de opleiding Verbindend leren en wat alumni stevig heeft leren staan in de beroepspraktijk. Bij Junis en Eigen & Wijzer heeft het onderzoek van werkplek naar leerplek geleid tot de vervolgvraag: hoe behoud je de kwaliteit en het vakmanschap als het groter groeit? Samen met het practoraat onderzoeken zij dit in een zogenoemd ontwikkelatelier, waarin betrokkenen samen actieonderzoek doen naar hun eigen praktijk en kennisproducten ontwikkelen.
  • In de onderzoeken werkt het practoraat samen met onderzoeksinstituten. Wij hebben een samenwerking met Leyden Academy on Vitality and Ageing[1]. Zij participeren vast in de kenniskring, ondersteunen in de uitvoering, denken kritisch mee en initiëren mede-onderzoek. Daarnaast is Désirée Bierlaagh als practor betrokken bij diverse onderzoeksconsortia met regionale (CIV-) partners, zoals Hogeschool Leiden, DSV, Topaz, Campus Gouda. Ook werken we landelijk samen met Vilans, VU, Aeres Hogeschool en InHolland.

Meer weten over het practoraat? Bekijk onze uitgebreide pagina.

Bronvermelding:


[1] Https://www.leydenacademy.nl/

Wil je meer weten over practoraten, zie https://www.practoraten.nl/

[2] Sinds 2019 is het practoraat onderdeel van het CIV Welzijn & Zorg, practorale rede

De kenniskring bestaande uit: Esther Terpstra (docent team Gezondheidszorg Alphen), Hennie Straathof (docent team verpleegkunde Leiden), Büsra Kayapinar (docent team Sociaal werk Leiden), Nellie Klaassen (docent Verpleegkunde Zoetermeer), Tom Maassen (Leyden Academy), Désirée Bierlaagh (practor) en Leanne Terbeek (ondersteuner)